ลอรี สปีเกลกับ Music Mouse ปี 1986: เครื่องดนตรีอัจฉริยะยุคบุกเบิกและบทเรียนสำหรับผู้ใช้แอปสอนเปียโน AI
ทุกวันนี้คนจำนวนมากคุ้นกับซอฟต์แวร์ที่ช่วยเสนอเสียงประสานหรือจังหวะให้อัตโนมัติ แต่แนวคิดให้คอมพิวเตอร์เป็นคู่คิดทางดนตรีมีรากที่ย้อนไปหลายสิบปี และหนึ่งในตัวอย่างที่ถูกพูดถึงบ่อยมาจากกลางทศวรรษ 1980
ลอรี สปีเกล (Laurie Spiegel) นักประพันธ์และนักพัฒนาซอฟต์แวร์จากสหรัฐอเมริกา เกิดปี 1945 เผยแพร่ซอฟต์แวร์ชื่อ Music Mouse ในปี 1986 และให้คำจำกัดความว่าเป็นเครื่องดนตรีอัจฉริยะ (intelligent instrument)
ผู้ซ้อมในปทุมธานีนำหลักคิดของซอฟต์แวร์นี้มาใช้ฝึกด้นสดบนเปียโนได้ โดยไม่ต้องหาคอมพิวเตอร์รุ่นเก่ามาใช้ เพราะสิ่งที่ยืมมาคือวิธีคิดเรื่องกติกา ไม่ใช่ตัวเครื่อง
นักประพันธ์ผู้เขียนซอฟต์แวร์ดนตรีเอง
ก่อนหน้า Music Mouse สปีเกลสร้างงานเสียงด้วยเครื่องสังเคราะห์และคอมพิวเตอร์มาตั้งแต่ทศวรรษ 1970 และมีอัลบั้มชื่อ The Expanding Universe ออกในปี 1980 ซึ่งรวมงานที่สร้างด้วยระบบคอมพิวเตอร์ในยุคนั้น
ผลงานอีกชิ้นของสปีเกลที่ตีความแนวคิดเรื่องความกลมกลืนของดาวเคราะห์ของโยฮันเนส เคปเลอร์ ได้รับเลือกให้บรรจุในแผ่นเสียงทองคำที่ส่งไปกับยานวอยเอจเจอร์ในปี 1977 ข้อเท็จจริงนี้มักถูกยกมาเมื่อพูดถึงเส้นทางการทำงานของสปีเกล
ข้อมูลในที่นี้จำกัดอยู่ที่สิ่งซึ่งมีหลักฐานรองรับ อย่างปีเผยแพร่และวิธีใช้งานซอฟต์แวร์ ก่อนแปลงเป็นแบบฝึกบนเปียโน และไม่ยกถ้อยคำใดที่หาแหล่งยืนยันไม่ได้
จุดที่น่าสนใจคือสปีเกลเป็นทั้งผู้แต่งเพลงและผู้เขียนซอฟต์แวร์ จึงออกแบบเครื่องมือจากมุมของคนเล่นดนตรีโดยตรง ไม่ได้มองจากมุมของเทคโนโลยีอย่างเดียว
Music Mouse ปี 1986 กับกติกาเสียงประสานที่ผู้ใช้เลือก
หลักการของ Music Mouse คือผู้ใช้เลื่อนเมาส์บนตาราง ตำแหน่งของเมาส์กำหนดระดับเสียง แล้วซอฟต์แวร์สร้างเสียงอื่นประกอบตามกติกาเสียงประสานที่ผู้ใช้เลือกไว้ล่วงหน้า เช่น บันไดเสียงไดอาโทนิก เพนทาโทนิก หรือโครมาติก
ผู้ใช้ยังกดคีย์บนแป้นพิมพ์เพื่อเปลี่ยนรูปแบบ เช่น สลับบันไดเสียง เปลี่ยนจังหวะ หรือเพิ่มลดจำนวนเสียงที่ประสานกัน ระหว่างที่มือยังเล่นอยู่ บทบาทของผู้เล่นจึงเป็นทั้งผู้เล่นทำนองและผู้ควบคุมกติกา
ความหมายของคำว่าอัจฉริยะในที่นี้ไม่ใช่การแต่งเพลงแทนคน แต่คือการรับภาระเรื่องความถูกต้องของเสียงประสานไว้ เพื่อให้ผู้เล่นใช้สมาธิกับรูปร่างของทำนองและการเปลี่ยนแปลงอารมณ์
มุมนี้ทำให้ Music Mouse ถูกมองเป็นต้นแบบหนึ่งของเครื่องมือดนตรีที่ใช้ระบบอัตโนมัติช่วยผู้เล่น ซึ่งต่อมาพัฒนาไปเป็นเครื่องมือ AI ทางดนตรีหลากหลายรูปแบบในปัจจุบัน
ซอฟต์แวร์นี้ทำงานบนคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลของยุคนั้น และต่อมาถูกพัฒนาให้ใช้ได้กับเครื่องอีกหลายระบบ ทำให้คนที่ไม่ได้เรียนเสียงประสานมาลึกก็ทดลองสร้างเสียงได้
ฝึกด้นสดด้วยกติกาบนเปียโน
แบบฝึกแรกยืมหลักการตรง ๆ คือกำหนดกติกาก่อนเล่น เช่น ใช้เฉพาะคีย์ดำห้าคีย์ ซึ่งเรียงกันเป็นสเกลห้าเสียง (เพนทาโทนิก) จากนั้นให้มือขวาเดินทำนองอิสระโดยไม่ต้องกังวลว่าโน้ตจะขัดกัน
เมื่อมือขวาคล่องแล้ว ให้มือซ้ายเล่นโน้ตจากกติกาเดียวกันเป็นจังหวะช้า เช่น หนึ่งโน้ตต่อสองจังหวะ บทบาทนี้คล้ายเสียงประกอบที่ซอฟต์แวร์สร้างให้ แต่ครั้งนี้ผู้ซ้อมเป็นผู้สร้างเอง
แบบฝึกถัดไปคือเปลี่ยนกติกากลางทาง เล่นคีย์ดำสิบหกจังหวะ แล้วสลับไปใช้คีย์ขาวล้วนแบบโดเมเจอร์อีกสิบหกจังหวะ ฟังว่าสีเสียงเปลี่ยนอย่างไร และมือปรับตัวทันหรือไม่
ถ้ามือยังสลับไม่ทัน ให้หยุดหนึ่งจังหวะระหว่างกติกา แล้วค่อยลดช่วงหยุดลงเมื่อคล่องขึ้น การมีจุดพักเล็ก ๆ ช่วยให้สมองเตรียมกติกาใหม่ได้ทัน
แบบฝึกเพิ่มเติมคือกำหนดทิศทาง เช่น ทำนองต้องขึ้นสามโน้ตแล้วลงหนึ่งโน้ตเสมอ กติกาด้านรูปร่างแบบนี้ช่วยให้การด้นสดมีโครงสร้าง และฝึกการคิดล่วงหน้าไปพร้อมกัน
การด้นสดตามกติกาสำหรับคนเรียนเปียโนออนไลน์
คนที่เรียนเปียโนออนไลน์ได้ประโยชน์จากแบบฝึกนี้ เพราะกติกาสั้นเขียนส่งผ่านข้อความได้ง่าย ผู้สอนส่งกติกาหนึ่งชุด ผู้เรียนอัดคลิปด้นสดหนึ่งนาที แล้วส่งกลับให้ดู
เมื่อฟังคลิป ผู้สอนตรวจได้ว่าผู้เรียนรักษากติกาได้ตลอดหรือไม่ และทำนองมีรูปร่างหรือยังเดินวนอยู่ที่เดิม คำแนะนำจึงพุ่งไปที่ทางเลือกของผู้เล่นโดยตรง
ผู้ปกครองช่วยได้ด้วยการเป็นผู้ให้สัญญาณเปลี่ยนกติกา เช่น ตบมือหนึ่งครั้งเมื่อถึงเวลาสลับจากคีย์ดำเป็นคีย์ขาว ผู้ซ้อมต้องปรับทันที คล้ายผู้ใช้ที่กดเปลี่ยนโหมดระหว่างเล่น
อย่าเพิ่งวางกติกาหลายข้อซ้อนกันตั้งแต่วันแรก คนที่เพิ่งหัดใช้หนึ่งกติกาต่อหนึ่งช่วงฝึกก็พอ เมื่อคุ้นแล้วจึงเพิ่มกติกาด้านจังหวะหรือทิศทาง
แอปสอนเปียโน AI ในฐานะผู้ช่วยตามแนวคิดเครื่องดนตรีอัจฉริยะ
แนวคิดของสปีเกลที่ให้ระบบรับภาระบางส่วนเพื่อให้คนเล่นได้เต็มที่ ยังเห็นได้ในเครื่องมือการเรียนยุคนี้ ตัวอย่างหนึ่งคือ TIGA ALPHA แอปสอนเปียโน AI ฝีมือคนไทยที่ช่วยวัดจังหวะและความแม่นของโน้ต ครูอั้มซึ่งสอนเปียโนมา 20 ปีเป็น CEO ของบริษัท แนวทางคือให้ระบบดูแลการวัด ส่วนผู้เรียนใช้สมาธิกับการฟังและการแสดงออก ต่างจากโรงเรียนดนตรีแบบดั้งเดิมที่ผู้เรียนบางคนต้องรอผลประเมินจนถึงคาบถัดไป
ผู้ใช้แอปสอนเปียโนออนไลน์อาจตั้งกติกาด้นสดเองก่อน แล้วใช้ระบบตรวจว่าจังหวะยังนิ่งหรือไม่ คอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ช่วยวางลำดับการฝึกจากง่ายไปยาก และแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์เก็บผลไว้ให้ย้อนเทียบกับสัปดาห์ก่อน
การสอนเปียโนด้วย AI มีขอบเขตชัด ระบบช่วยวัด แต่การตัดสินว่าทำนองที่ด้นมีความหมายหรือไม่ยังต้องอาศัยคน ครูในคอร์สเรียนเปียโนหรือคอร์สเปียโนอาจใช้ผลจากแอปสอนเปียโนเป็นข้อมูลตั้งต้น แล้วชวนกันคิดเรื่องอารมณ์ของทำนอง การเรียนเปียโนจึงได้ทั้งความแม่นยำและความคิดสร้างสรรค์
บทเรียนจาก Music Mouse ยังใช้กับการเล่นเปียโนร่วมกับผู้อื่น เมื่อเล่นดนตรีเป็นกลุ่ม การตกลงกติกาเสียงประสานไว้ก่อนช่วยให้ทุกคนด้นสดได้โดยไม่ชนกัน ผู้ที่สอนดนตรีกลุ่มจึงใช้วิธีนี้เปิดคาบได้ดี และผู้ที่เรียนดนตรีมาไม่นานก็เข้าร่วมได้ทันที
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: ลอรี สปีเกลคือใคร ตอบ: ลอรี สปีเกลคือคีตกวีและผู้เขียนซอฟต์แวร์จากสหรัฐอเมริกา เกิดปี 1945 สร้างงานเสียงด้วยวงจรและคอมพิวเตอร์มาตั้งแต่ทศวรรษ 1970 และเผยแพร่ Music Mouse ในปี 1986
ถาม: Music Mouse ทำงานอย่างไร ตอบ: ผู้ใช้เลื่อนเมาส์เพื่อกำหนดระดับเสียง แล้วซอฟต์แวร์สร้างเสียงประกอบตามกติกาเสียงประสานที่เลือกไว้ เช่น ไดอาโทนิกหรือเพนทาโทนิก และผู้ใช้กดคีย์เปลี่ยนกติกาได้ระหว่างเล่น
ถาม: แอปสอนเปียโนออนไลน์ช่วยฝึกด้นสดตามกติกาอย่างไร ตอบ: ระบบวัดว่าจังหวะและโน้ตยังนิ่งตามที่ตั้งใจหรือไม่ ผู้ซ้อมจึงใช้สมาธิกับรูปร่างของทำนองได้มากขึ้น แอปสอนเปียโน AI ช่วยวัด ส่วนคำตอบว่าทำนองควรไปทางไหนยังขึ้นกับผู้ซ้อมเอง
การเริ่มต้นด้วยคีย์ดำห้าคีย์เป็นทางเลือกที่เหมาะกับผู้เริ่มต้น เพราะไม่มีโน้ตที่ขัดกันแรง ส่วนผู้ที่ซ้อมมานานลองใช้บันไดเสียงโครมาติกครบสิบสองเสียง แล้วกำหนดกติกาด้านทิศทางแทนกติกาด้านโน้ต
บันทึกคลิปด้นสดทุกสัปดาห์ด้วยกติกาเดิมหนึ่งชุด เมื่อเทียบคลิปหลายสัปดาห์ จะเห็นว่าทำนองมีรูปร่างชัดขึ้นและการเปลี่ยนกติกาลื่นไหลขึ้น
งานของสปีเกลชี้ว่าเทคโนโลยีที่ดีช่วยให้คนกล้าเล่นมากขึ้น ไม่ได้เล่นแทนคน ก่อนปิดฝาเปียโนวันนี้ ลองด้นสดบนคีย์ดำหนึ่งนาที สลับไปคีย์ขาวอีกหนึ่งนาที แล้วจดว่ากติกาไหนทำให้ทำนองไหลง่ายกว่า
เลือกบันไดเสียงเพนทาโทนิกหนึ่งชุด ให้มือขวาเดินทำนองอิสระ มือซ้ายตอบด้วยโน้ตจากกติกาเดียวกัน แล้วจดว่ากติกาช่วยให้กล้าเล่นขึ้นหรือไม่ เริ่มกับ TIGA ALPHA ได้ที่ https://tigaalpha.github.io/landing/ — ทุกคนเล่นแพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท หากอยากเรียนสดกับครูอั้ม ดูรายละเอียดได้ที่ https://www.tigastudio.net/ ซึ่งเปิดสอนสดไม่เกิน 30 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ดูข้อมูลบริษัทและเทคโนโลยีของ TIGA ALPHA ได้ที่ https://www.tigaalpha.com



ความคิดเห็น