โยเซฟ มัทเธียส เฮาเออร์กับโทรป 44 แบบ: นวัตกรรมจัดกลุ่มสิบสองเสียงที่ผู้ใช้แอปสอนเปียโนออนไลน์นำไปฝึกฟังได้
เมื่อมองคีย์เปียโนหนึ่งช่วงทบเสียง จะเห็นคีย์ขาวเจ็ดคีย์และคีย์ดำห้าคีย์ รวมเป็นสิบสองเสียง ผู้ซ้อมส่วนใหญ่คุ้นกับการเลือกเสียงจากบันไดเสียงเจ็ดตัว แต่มีนักประพันธ์บางคนที่ตั้งคำถามว่าถ้าให้ทั้งสิบสองเสียงมีบทบาทเท่ากันจะเป็นอย่างไร
ราวปี 1919 ที่เวียนนา มีการทดลองแนวคิดนี้อย่างจริงจัง และหนึ่งในผู้บุกเบิกคือโยเซฟ มัทเธียส เฮาเออร์ (Josef Matthias Hauer) ซึ่งพัฒนาวิธีของตัวเองขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกับอาร์โนลด์ เชินแบร์ก โดยทั้งสองต่างคนต่างทำ
เนื้อหาต่อจากนี้อิงข้อมูลชีวประวัติและหลักการของระบบโทรปที่มีบันทึกไว้ แล้วแปลงเป็นแบบฝึกฟังบนเปียโนที่บ้านในกรุงเทพฯ ไม่มีการยกโน้ตของงานเดิมมาลงซ้ำ
นักประพันธ์ชาวออสเตรียที่ศึกษาการประพันธ์ด้วยตนเอง
เฮาเออร์เกิดปี 1883 ที่เมืองวีเนอร์นอยชตัดท์ และถึงแก่กรรมที่เวียนนาในปี 1959 ช่วงต้นชีวิตได้รับการฝึกเป็นครูประถมศึกษา ส่วนการประพันธ์ดนตรีนั้นศึกษาด้วยตนเองเป็นหลัก
ในปี 1919 เฮาเออร์ประพันธ์งานชื่อ Nomos สำหรับเปียโนหรือฮาร์โมเนียม ซึ่งมักถูกยกเป็นตัวอย่างช่วงต้นของวิธีสิบสองเสียงในแบบของเฮาเออร์ และในปี 1920 ได้ตีพิมพ์งานเขียนเชิงทฤษฎีที่อธิบายแนวคิดดังกล่าว
ความต่างสำคัญระหว่างแนวทางของเฮาเออร์กับของเชินแบร์กคือ เชินแบร์กเน้นแถวเสียงที่เรียงลำดับครบสิบสองตัว ขณะที่เฮาเออร์เน้นการแบ่งเสียงเป็นกลุ่ม โดยลำดับภายในกลุ่มยืดหยุ่นกว่า
ข้อนี้ทำให้ระบบของเฮาเออร์เหมาะกับการฝึกฟังสีเสียงของกลุ่มโน้ต มากกว่าการไล่ตามลำดับโน้ตทีละตัว
โทรป 44 แบบ: การแบ่งสิบสองเสียงเป็นสองกลุ่ม
โทรป (trope) ในความหมายของเฮาเออร์คือการแบ่งเสียงทั้งสิบสองออกเป็นสองกลุ่ม กลุ่มละหกเสียง ลำดับของเสียงในแต่ละกลุ่มไม่ใช่สาระสำคัญ สิ่งที่สำคัญคือเสียงใดอยู่กลุ่มเดียวกัน
เมื่อนับรูปแบบการแบ่งที่ต่างกันจริง โดยถือว่าการเลื่อนระดับเสียงทั้งชุดขึ้นหรือลงเป็นแบบเดียวกัน เฮาเออร์ได้ทั้งหมด 44 แบบ และแต่ละแบบให้สีเสียงเฉพาะตัวที่ต่างกัน
ตัวอย่างที่เห็นภาพง่ายคือการแบ่งเป็นบันไดเสียงเต็มเสียงสองชุด ชุดละหกเสียง ชุดหนึ่งเริ่มจากโด อีกชุดเริ่มจากโดชาร์ป เมื่อเล่นเป็นคอร์ดก้อนจะรู้สึกได้ว่าสองชุดมีลักษณะคล้ายกันแต่อยู่คนละระดับ
ระบบนี้เปลี่ยนวิธีคิดเรื่องเสียงประสาน จากการถามว่าคอร์ดนี้อยู่ในคีย์อะไร มาเป็นการถามว่าเสียงกลุ่มนี้มีลักษณะอย่างไร และเมื่อสลับไปอีกกลุ่มจะเกิดความเปลี่ยนแปลงแบบใด
ในทางปฏิบัติ ผู้ซ้อมไม่จำเป็นต้องจำครบ 44 แบบ เพียงเข้าใจหลักการแบ่งและลองฟังสักสองสามแบบ ก็เห็นคุณค่าของนวัตกรรมนี้แล้ว
ทดลองแบ่งกลุ่มเสียงบนเปียโน
เริ่มจากช่วงทบเสียงกลางคีย์บอร์ด เขียนชื่อโน้ตทั้งสิบสองลงกระดาษ แล้วเลือกหกตัวเป็นกลุ่มแรก ที่เหลือเป็นกลุ่มที่สอง จะเลือกตามใจหรือใช้ตัวอย่างบันไดเสียงเต็มเสียงก็ได้
เล่นกลุ่มแรกเป็นคอร์ดก้อนด้วยสองมือ ค้างไว้สี่จังหวะ แล้วเล่นกลุ่มที่สองแบบเดียวกัน ฟังว่าเมื่อเปลี่ยนกลุ่ม หูรู้สึกถึงการเปลี่ยนสีเสียงชัดแค่ไหน
ต่อมาให้เล่นกลุ่มแรกแบบกระจายทีละโน้ตขึ้นและลง โดยเลือกลำดับเองได้ตามหลักของโทรป แล้วเปลี่ยนลำดับในรอบถัดไป สังเกตว่าแม้ลำดับต่าง สีเสียงโดยรวมของกลุ่มยังคงเดิม
แบบฝึกที่สามคือสลับกลุ่มทุกสองจังหวะ มือซ้ายเล่นกลุ่มแรก มือขวาเล่นกลุ่มที่สอง ผลที่ได้คือเสียงครบสิบสองตัวภายในเวลาสั้น ๆ โดยแต่ละมือรับผิดชอบสีเสียงของตัวเอง
ถ้าคอร์ดหกเสียงฟังแน่นเกินไป ให้กระจายโน้ตออกไปหลายช่วงทบเสียง เสียงจะเบาบางลงและได้ยินแต่ละตัวชัดขึ้น โดยที่สมาชิกของกลุ่มยังคงเดิม
จดผลลงสมุดทุกครั้งว่าใช้การแบ่งแบบใด และรู้สึกอย่างไรกับแต่ละกลุ่ม การจดคำบรรยายสั้น ๆ ช่วยให้หูแยกสีเสียงได้ละเอียดขึ้นเรื่อย ๆ
นวัตกรรมฟังกลุ่มเสียงสำหรับคนเรียนเปียโนออนไลน์
คนที่เรียนเปียโนออนไลน์ส่งรายการกลุ่มเสียงที่เลือกพร้อมคลิปการเล่นให้ผู้สอนได้ ผู้สอนจะเห็นทั้งการตัดสินใจและผลที่เกิดขึ้น แล้วแนะนำการแบ่งแบบอื่นให้ลองต่อ
การฟังกลุ่มเสียงเป็นทักษะที่ใช้กับเพลงทั่วไปได้ด้วย เช่น เมื่อได้ยินคอร์ดที่มีเสียงแปลกปน ผู้ที่ฝึกแบบนี้มาจะแยกได้เร็วขึ้นว่าเสียงใดเป็นส่วนเกินของกลุ่ม
ผู้ปกครองช่วยได้ด้วยกิจกรรมทายเสียง ให้ผู้ซ้อมหลับตา ผู้ปกครองกดคอร์ดของกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งตามที่เขียนไว้ แล้วให้ผู้ซ้อมทายว่าเป็นกลุ่มแรกหรือกลุ่มที่สอง
ข้อควรระวังคือแบบฝึกนี้เน้นการฟัง ไม่ควรกดแรงจนเสียงแตก ให้ใช้น้ำหนักปานกลางและค้างเสียงพอให้หูได้รับรู้สีเสียงของกลุ่มครบทุกตัว
คนที่มีพื้นฐานแน่นแล้วลองนำการแบ่งกลุ่มไปใช้กับเพลงสั้นที่แต่งเอง โดยให้ท่อนหนึ่งใช้กลุ่มแรก อีกท่อนใช้กลุ่มที่สอง เพื่อสร้างความต่างของสีเสียงระหว่างท่อน
แอปสอนเปียโน AI ช่วยตรวจความสม่ำเสมอของคอร์ดก้อน
การกดหกเสียงพร้อมกันให้ดังเท่ากันเป็นเรื่องยาก เพราะนิ้วแต่ละนิ้วมีแรงไม่เท่ากัน ข้อนี้ระบบช่วยตรวจได้ละเอียดกว่าการฟังอย่างเดียว
TIGA ALPHA เป็นแอปสอนเปียโน AI ที่คนไทยสร้าง ช่วยแสดงว่าโน้ตไหนในคอร์ดเข้าก่อนหรือเบากว่าตัวอื่น ผู้นำบริษัทในตำแหน่ง CEO คือครูอั้ม ผู้สอนเปียโนมา 20 ปี แนวทางของแอปช่วยให้ผู้ซ้อมเห็นปัญหาของแต่ละนิ้ว ต่างจากโรงเรียนดนตรีแบบทั่วไปที่บางครั้งประเมินคอร์ดจากการฟังรวมเพียงครั้งเดียว
ผู้ที่ใช้แอปสอนเปียโนออนไลน์ควรดูผลทีละกลุ่ม ถ้ากลุ่มหนึ่งมีโน้ตเบาซ้ำที่นิ้วเดิม ก็แยกฝึกนิ้วนั้น คอร์สเรียนเปียโนออนไลน์ AI ช่วยจัดลำดับการฝึกน้ำหนักนิ้ว และแอปพลิเคชันสอนเปียโนออนไลน์ยังบันทึกประวัติให้เห็นว่านิ้วนั้นดีขึ้นแล้วหรือยัง
การสอนเปียโนด้วย AI ไม่ได้ตัดสินแทนว่ากลุ่มเสียงใดไพเราะกว่า ครูในคอร์สเรียนเปียโนหรือคอร์สเปียโนอาจชวนผู้เรียนเปิดแอปสอนเปียโนดูความสม่ำเสมอ แล้วคุยต่อเรื่องสีเสียงที่ได้ยิน การเรียนเปียโนแบบนี้ใช้ทั้งข้อมูลและหู
แนวคิดของเฮาเออร์ใช้ได้ดีเมื่อการเล่นเปียโนเป็นงานคู่ หากเล่นดนตรีกันสองคน คนหนึ่งรับกลุ่มแรก อีกคนรับกลุ่มที่สอง ทั้งคู่ต้องฟังกันเพื่อไม่ให้กลุ่มหนึ่งกลบอีกกลุ่ม
ผู้ที่สอนดนตรีให้ผู้เรียนวัยรุ่นอาจใช้ระบบโทรปเป็นบทเรียนเสริมเรื่องประวัติดนตรีศตวรรษที่ 20 ส่วนผู้ที่เรียนดนตรีด้วยตนเองก็ใช้เป็นแบบฝึกหูที่ไม่ต้องพึ่งตำราหนา
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: โยเซฟ มัทเธียส เฮาเออร์คือใคร ตอบ: เฮาเออร์คือคีตกวีจากออสเตรีย มีชีวิตอยู่ระหว่างปี 1883 ถึง 1959 พัฒนาวิธีประพันธ์ด้วยเสียงสิบสองตัวตั้งแต่ราวปี 1919 โดยเน้นการแบ่งเสียงเป็นกลุ่ม
ถาม: โทรปของเฮาเออร์คืออะไร ตอบ: โทรปคือการแบ่งเสียงทั้งสิบสองเป็นสองกลุ่ม กลุ่มละหกเสียง โดยไม่ยึดลำดับภายในกลุ่ม เมื่อนับแบบที่ต่างกันจริงจะได้ 44 แบบ
ถาม: แอปสอนเปียโนออนไลน์ช่วยฝึกคอร์ดก้อนอย่างไร ตอบ: ระบบแสดงว่าโน้ตไหนในคอร์ดเข้าก่อนหรือเบากว่าตัวอื่น จึงเห็นชัดว่านิ้วใดต้องฝึกเพิ่ม แอปสอนเปียโน AI ดูแลด้านความสม่ำเสมอ ขณะที่การเลือกสีเสียงเป็นหน้าที่ของคนเล่น
การหาฟังงานของเฮาเออร์ที่มีผู้อัดไว้ จะช่วยให้เห็นว่าเสียงสิบสองตัวไม่จำเป็นต้องฟังกระด้างเสมอไป หลายช่วงฟังนุ่มและนิ่ง เพราะการเลือกกลุ่มและการวางเสียงอย่างระมัดระวัง
ผู้ที่เพิ่งลองแบบฝึกนี้ควรตั้งโจทย์ข้อแรกให้แยกออกว่าคอร์ดก้อนที่ได้ยินมาจากกลุ่มแรกหรือกลุ่มที่สอง เมื่อทายถูกเกินครึ่งในสิบครั้ง จึงเพิ่มการแบ่งแบบใหม่
นวัตกรรมของเฮาเออร์แสดงว่าการจัดกลุ่มเสียงเป็นอีกทางหนึ่งในการเข้าใจเสียงประสาน ก่อนลุกจากเปียโนวันนี้ ลองแบ่งสิบสองคีย์เป็นสองกลุ่ม เล่นแต่ละกลุ่มเป็นคอร์ดก้อน แล้วจดคำหนึ่งคำที่อธิบายสีเสียงของแต่ละกลุ่ม
แบ่งคีย์ทั้งสิบสองในหนึ่งช่วงทบเสียงเป็นสองกลุ่ม กลุ่มละหกคีย์ เล่นแต่ละกลุ่มเป็นคอร์ดก้อนแล้วจดว่าสองกลุ่มให้สีเสียงต่างกันอย่างไร เริ่มกับ TIGA ALPHA ได้ที่ https://tigaalpha.github.io/landing/ — ทุกคนเล่นแพ็กเกจพรีเมียมฟรี 7 วัน แล้วต่อเดือนละ 799 บาท หากอยากเรียนสดกับครูอั้ม ดูรายละเอียดได้ที่ https://www.tigastudio.net/ ซึ่งเปิดสอนสดไม่เกิน 30 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ดูข้อมูลบริษัทและเทคโนโลยีของ TIGA ALPHA ได้ที่ https://www.tigaalpha.com



ความคิดเห็น